KANJI

[onder constructie]

Hier is het allemaal mee begonnen. Het woord 漢字 kanji betekent "Han (dynastie) tekens" en verwijst naar de ingewikkeld ogende karakters die ooit (ong. 2500 jaar geleden) zijn overgenomen als klanktekens om de Japanse gesproken taal mee op te kunnen schrijven. Omdat dit wel veel moeite kostte bij langere woorden ging men ze niet veel later ook gebruiken als weergaven van concepten die ermee geassocieerd werden. Dus in plaats van kuni - het Japanse woord voor "land" - te schrijven met de karakters 久 ku + 尓 ni, werd het Chinese karakter voor "land" 国 voortaan als kuni uitgesproken. Dit als toevoeging op de Chinese uitspraak die, zij het in aangepaste vorm, ook gewoon in gebruik bleef (zie kopje uitspraken). In totaal schijnen er haast 50,000 te bestaan, maar slechts 6,000-7,000 daarvan zijn daadwerkelijk in gebruik (incl. literair taalgebruik en technisch jargon). Dat is natuurlijk ook nog heel erg veel, maar geen reden tot paniek; een gemiddelde Japanner kent -na het afmaken van hoger onderwijs- 'maar' ongeveer 3,000 kanji. Vanuit de overheid is er een selectie gemaakt van 2,136 stuks die geschikt geacht worden voor dagelijks gebruik, de zogenaamde 常用漢字  jōyō kanji. Zo'n 900 daarvan leren kinderen tijdens de eerste zes jaar school. Met een beetje inzet kun jij dat veel sneller. 


Soorten kanji

Kijkend naar de herkomst en vorm zijn kanji in te delen in drie "soorten": afbeeldingen, symbolen, en combinaties.


Pictogrammen

De vroegste karakters waren simpele weergaven van alledaagse objecten of gebeurtenissen. Ook in de meer abstracte vormen die tegenwoordig gebruikt worden zijn deze vaak nog goed als zodanig te herkennen. Bijvoorbeeld: 

川 kawa = rivier (stromend water)

山 yama = berg (één piek met twee lagere toppen)

木 ki       = boom (stam met vertakkingen) 

 ta    = [rijst]veld (onderverdeeld stuk land)


Ideogrammen

Voor abstracte concepten werden karakters bedacht die met slechts een paar streepjes een betekenis over konden brengen. Bijvoorbeeld:

一 二 三 ichi, ni, san      = 1, 2, 3

上 下 中   ue, shita, naka = boven, onder, midden


Samenstellingen

Om het aantal beschikbare woord-tekens uit te breiden ging men vervolgens bestaande kanji combineren tot complexere vormen. In eerste instantie waren dat pictogrammen of ideogrammen met vergelijkbare betekenis, die tot één karakter samensmolten (logogrammen). Bijvoorbeeld: 

林 hayashi  = bos (boom + boom)

森 mori     = woud (boom + boom + boom)

明 akarui     = helder (zon + maan)

峠 tōge     = bergpas (berg + omhoog + omlaag)


In andere gevallen nam men de klank van een deel over als uitspraak voor het geheel (fonologogrammen). Bijvoorbeeld 理 RI  ("reden, principe"), wat de uitspraak te danken heeft aan het onderdeel 里 RI. Veruit de grootste categorie kanji (zo'n 90%) bestaat uit karakters die meerdere onderdelen hebben, waarvan één de uitspraak aanduidt en anderen verwijzen naar de betekenis. 



Uitspraken

Omdat (veruit de meeste) kanji overgenomen zijn uit China, maar gebruikt worden als Japanse woorden, hebben de meesten twee mogelijke uitspraken:

  • 音読み on'yomi    Letterlijk "klank lezing"; dit is de verbasterde Chinese (Sino-Japanse) uitspraak.       (in rōmaji aangeduid met HOOFDLETTERS)
  • 訓読み kun'yomi  Letterlijk "voorschrift lezing"; dit is de Japanse uitspraak.                                            (in rōmaji aangeduid met kleine letters)


Een enkele kanji kan meerdere on'yomi hebben, afhankelijk van in welke periode en vanuit welke regio het is overgenomen. Omdat de verschillende tonen - die in het Chinees tot een andere betekenis leiden - echter niet overgenomen werden, kent het Japans erg veel homofonen. Ook kan een kanji meerdere kun'yomi hebben, omdat de betekenis van dat karakter gebruikt wordt met een aantal nuances, bijvoorbeeld; transitief / intransitief, als werkwoord of als bijvoeglijk naamwoord. Van de 2,136  jōyō kanji hebben 1,240 zowel een on- als kun-lezing, 823 hebben alleen een on en 78 hebben alleen een kun. Die laatste groep bestaat uit karakters die in Japan zelf ontwikkeld zijn naar Chinees voorbeeld. Voor welke lezing je moet gebruiken gelden de volgende richtlijnen:


  • Losse kanji = kun'yomi
  人 hito     mens
  口 kuchi     mond
  男 otoko     man
  女    onna     vrouw
  事 koto       zaak, ding

  • Kanji met okurigana (bijbehorende hiragana) = kun'yomi
  難しい     muzukashii      moeilijk
  易しい     yasashii           makkelijk
  食べる     taberu              eten
  話し合う    hanashiau       een gesprek voeren, converseren

  • Kanji samenstellingen zonder okurigana = on'yomi
  人口 JINKŌ          inwoneraantal, bevolking
  男女 DANJO        mannen & vrouwen
  食事 SHOKUJI     maaltijd
  難易   NAN'I            moeilijkheid

  • Uitzonderingen: 

Natuurlijk bestaan er op bijna elke (taalkundige) regel wel een paar uitzonderingen. In het Japans kan het dus gebeuren dat een woord van meerdere kanji uitgesproken wordt met een combinatie van de on- & kun'yomi, of andersom. Dit gebeurde o.a. om het aantal homofonen te beetje te beperken. Ook bestaan er woorden die uitgesproken worden met een combinatie van twee keer de kun'yomi. Het gaat daarbij vaak om woorden die gezien worden als een typisch/uniek Japans verschijnsel. Tot slot zijn er een aantal samenstellingen die alleen in die specifieke combinatie een bepaalde uitspraak hebben. Dit komt omdat ze ofwel (1) enkel voor de betekenis gebruikt zijn  - ongeacht de uitspraken van beide kanji - of (2) enkel als fonetische tekens, ongeacht de betekenis van de losse kanji. Deze woorden noemt men ateji. Bijvoorbeeld:


 (1) 大人  otona  volwassene

 (2) 出来る dekiru  kunnen, lukken 



Schrijfvolgorde en -richting

Net als bij het alfabet in het Nederlands bestaan er voor het schrijven van kanji (en alle andere kana tekens) een aantal regels wat betreft de volgorde en richting van de streken. Wie ooit het handschrift van iemand anders heeft moeten ontcijferen alsof het hiërogliefen zijn begrijpt vast waarom: zolang iedereen dezelfde regels aanhoudt is de vloeiende lijn ten minste ongeveer hetzelfde. Daaraan kun je dus afleiden wat er zou moeten staan. In het schrijven van het Japans onderscheidt men drie stijlen:


  1. 楷書 kaisho  "modelschrift"; een beetje zoals blokletters. Elke streek is één voor één gezet. 
  2. 行書 gyōsho   "gaande schrift"; een beetje vloeiender handschrift waarbij lijntjes verbonden raken.
  3. 草書 sōsho     "grasschrift"; een extreem cursief waarbij meerdere delen kunnen samenvloeien of overgeslagen worden. 


Ongeacht de stijl, zijn de algemene regels* als volgt: 


richting

  • horizontale streken van links naar rechts
  • verticale en diagonale streken van boven naar beneden
  • NB: één enkele streek kan meerdere keren van richting veranderen, zoals bij 了. 


volgorde

  • van boven naar beneden: こ 二 工 
  • van links naar rechts: い 川 竹
  • bij 'symmetrie': eerst midden, dan links-rechts 小 水 当
  • bij doorkruising: eerst horizontaal, dan verticaal 十 七 ま
  • bij diagonale doorkruising: eerst van rechtsboven naar linksonder 文 父 攵
  • volledig doorkruisende streek (met uitsteeksels) als laatst: 中 申 母 舟


----------------------

* (ook hier geldt: altijd wel een uitzondering te vinden)


Radicalen & opbouw

Zoals wij het woord KANJI zouden zien als 5 letters in plaats van 11 streepjes, kunnen ook 漢字 kanji het best gezien worden als een combinatie van (in dit geval 6) onderdelen in plaats van (19) losse streepjes.* Deze onderdelen noemt met "radicalen". Gelukkig is het aantal karakters dat gebruikt kan worden als radicaal redelijk beperkt, waardoor ook de mogelijke plaatsing ervan binnen een groter karakter beperkt blijft. De samenstellingen van kanji zijn namelijk onder te verdelen in 16 structuren, inclusief het "zelfstandig" gebruik van een karakter. 


-----------------------

Het karakter 億 is bijvoorbeeld een stuk makkelijker te onthouden als 人 + 立 + 日 + 心 dan als één geheel. 

Voor de zogeheten "fonologogrammen" kunnen we zes groepen onderscheiden, naar gelang welk radicaal de betekenis aanduidt en welk deel de klank (on'yomi):

  • betekenis links, klank rechts (hen)
  • betekenis rechts, klank links (tsukuri
  • betekenis boven, klank onder (kanmuri
  • betekenis onder, klank boven (ashi
  • betekenis buitenkant, klank binnenkant (tare / nyō)
  • betekenis binnenkant, klank buitenkant (kamae)

Wanneer je een aantal van deze radicalen leert herkennen, wordt het al snel makkelijker om een (juiste) gok te doen naar de betekenis en/of de klank van een kanji - ook als je het nog niet eerder hebt gezien. Bijvoorbeeld:

Het karakter 寺 “tempel” heeft als on'yomi JI en als kun'yomi てら tera. Dit zie je terug bij de onderstaande kanji met hen radicalen.

侍 (人+寺) = JI・ samurai                (mens + tempel = dienaar)
時 (日+寺) = JI・ toki                       (zon + tempel = tijd)
持 (手+寺) = JImo[-tsu]               (hand + tempel = hebben)
Omdat dit slechts een leidraad is en geen regel, kun je er dus wel eens (een beetje of veel) naast zitten, zoals bij: 
詩 (言+寺) = SHI                              (woord + tempel = gedicht)
待 (行+寺) = TAImo[-tsu            (gaan + tempel = wachten)

Toch is het een bijzonder handig hulpmiddel bij het herleiden van de context. Als je bijvoorbeeld weet dat 氵het radicaal is voor "water" of dat 雨 "regen" betekent, is het aannemelijk dat onderstaande kanji iets te maken hebben met nattigheid en neerslag:

泳 = zwemmen     雪 = sneeuw

流 = stromen      雲 = wolk

洗 = wassen       霧 = mist

注 = gieten         露 = dauw


ROMAJI

Zoals hierboven te zien, is het in principe wel mogelijk Japans(e klanken) te schrijven met ons alfabet. Dit noemt men romaji en kan zelfs op twee manieren :

  • 訓令式 kunrei-shiki : Deze stijl volgt strikt de logica van de zgh. "Vijftig Klankentabel" (zie [hiragana]). Dat wil zeggen dat de beginmedeklinker van elke kolom consistent wordt toegepast, ongeacht de variatie van klanken. Een woord als ちち ("vader", uitspraak tsjie-tsjie) zou bijvoorbeeld geschreven worden als titi i.p.v. chichi en de berg ふじ fuji als huzi. Dit is overigens de schrijfwijze die aangeraden en gebruikt wordt door de Japanse overheid zelf.

  • ヘボン式 hebon-shiki  : Dit is de schrijfwijze die de rest van de wereld gebruikt, omdat het een goede benadering is van Japanse klanken, waarvan de schrijfwijze lijkt op het Engels. Daardoor is het onthouden van extra spellingsregels niet nodig en zorgt het bij de meeste niet-Japanners minder snel voor versprekingen / een verkeerde uitspraak. Dit is dan ook de wijze die ik aanhoud op deze pagina en de rest van de site. 

Zoals eerder aangegeven geldt in het algemeen dat de medeklinkers dus een Engelse uitspraak kennen en de klinkers een Italiaanse. Daarnaast zijn er een paar regels - of richtlijnen - voor het schrijven van bepaalde klanken en combinaties, namelijk: 
  • Een ん wordt op deze site altijd geschreven als "n", ook wanneer deze voor een m, b of p klank staat (in welk geval het qua uitspraak eigenlijk een m is). Bijv.: kanmurikonban, kanpai.
  • Als er na een ん een i of y-klank (や・ゆ・よ) volgt, schrijven we een apostrof achter de "n". Dit is om verwarring met にゃ (nya e.d.) te voorkomen. Bijv.: kon'yaku, man'ichi
  • Een kleine っ wordt doorgaans als een verdubbeling van de volgende medeklinker geschreven. In het geval van een sh- of ch- of ts- klank wordt dit respectievelijk ssh, tch en tts. Bijv.: ressha, matcha, mittsu

Heel belangrijk is dit allemaal echter niet, aangezien ik iedereen aanraad zo snel mogelijk kana en kanji te leren lezen en op basis daarvan verder te studeren. 


-------------------
NB: de subkop van dit stukje (en in de inleiding) zou dus eigenlijk als roumaji geschreven moeten worden (bij gebrek aan de ō (o + macron) in dat lettertype)
 

Leestekens e.d.

Tot slot: 

Het Japanse schrift kent in de regel weliswaar geen spaties, vraagtekens of uitroeptekens (al worden deze soms toch gebruikt), het heeft wel eigen versies van leestekens als de punt, komma, haakjes en meer. In de tabel hiernaast een paar van de belangrijkste, die ook gebruikt worden in de Gids voor Grammatica

teken
functie
 voorbeeld
punt
外人だからね。
komma
あの、すみません。
 ・
"spatie" (woordsplitser)
 シェーロレン・ステーベンです。
「」
aanhalingstekens
「明日がある」とは、ウルフルズの歌じゃない?
 『』
citaat in een citaat
「あの時、友がずっと『頑張れ!』と叫んでた」
 ...
afgebroken / onderbroken tekst
 そんな悪くないけど...
 
hele lange klank
 すご~~い!
 々
herhalingsteken (van kanji)
 人々(=人人)・様々(=様様)
 

Studietips

  • Ga eerst hiragana leren (daar kan immers alles mee geschreven worden), daarna katakana, dan kanji. Let op de streepvolgorde en -richting. 

  • Begin met simpele kanji. Leer de meest voorkomende en eenvoudigste eerst, want die zul je daarnaast vaak tegenkomen als onderdeel in de complexere. Bijkomende tip: wees je bewust van de structuren en radicalen (wat geeft de betekenis aan en wat de klank), waar je bijvoorbeeld ezelsbruggetjes mee kunt maken. 

  • Doe niet te veel in één keer. Elke dag een kwartiertje oefenen levert vaak betere -blijvende- resultaten op dan één 2-3 uur durende studiesessie (waar je direct erna driekwart van vergeet). 

  • Pas intervaltraining toe. Dat wil zeggen: herhaal wat je weet met gepaste regelmaat (zie afbeelding). Leer iets de eerste keer tot je het uit je hoofd kent en toets een dag later of je het nog weet. Wat je onthouden heb toets je pas over 2-3 dagen weer en wat je vergeten was herhaal je opnieuw tot je het kent. Voeg vervolgens een paar nieuwe dingen toe en je kunt dit proces eindeloos blijven herhalen, waarbij je de tussenpozen steeds verder oprekt. 

  • Leer kanji in combinatie met woorden waar die kanji in voorkomt (i.p.v. los). Alle verschillende klanken èn de betekenis onthouden door alleen naar een karakter te kijken is lastig, omdat er wel honderd kanji kunnen zijn met dezelfde on'yomi. Als je daarentegen onthoudt dat een bepaalde kanji de sei is uit het woord seiji 「政治」"politiek", dan kun je die in gedachten makkelijker onderscheiden van de sei van (bijv.) seigi「正義」"gerechtigheid". 



HULPMIDDELEN
- KanjiStudy app (voor Androids en Apples); aan de Nederlandse vertaling wordt momenteel gewerkt.
- WaniKani site (Engelstalig)
bron: 
The Decision Book (2011) 
Krogerus & Tschäppeler